İç Mimarlık Eğitiminde Tasarla-Yap Stüdyosu Deneyimi

Tasarla-Yap - iç mimar, içmimar dergi
Yrd. Doç. Ahmet SEZGİN İç Mimarlık Bölüm Başkanı
Yrd. Doç. Ahmet SEZGİN
İç Mimarlık Bölüm Başkanı

MEF Üniversitesi Sanat, Tasarım ve Mimarlık Fakültesi (FADA), kurulduğu 2014 yılından bu yanı mimarlık ve iç mimarlık bölümü 1. Sınıf öğrencilerinin katılımıyla yaz dönemlerinde 3-4 haftalık süreler içinde Tasarla ve Yap! stajlarını düzenliyor. Bu stajlar içinde öğrenciler sosyal fayda sağlayacak projeleri kendileri tasarlıyor ve inşa ediyorlar. Fakültenin eğitim programı içinde temel bir rolü olan staj programı kapsamında bugüne kadar 10 proje gerçekleştirildi.
Bu projelerden üçü iç mekan projeleriydi. İstanbul’daki üç farklı ilköğretim okulunda iki İngilizce eğitimi odası ve bir çok amaçlı oda tasarlandı ve inşa edildi.
Tasarla ve Yap! stajı yaklaşık 15 kişilik öğrenci gruplarının ekip çalışması ve iki öğretim üyesinin koordinatörlüğünde gerçekleşiyor. Tasarla ve Yap! stajı öğrencilerin proje alanı ziyareti ve kullanıcılar ile görüşerek proje kapsamının belirlenmesi ile başlıyor. Stajın ilk haftası içinde tasarım süreci stüdyoda tamamlanarak yapılan proje sunum kullanıcılardan tasarım ile ilgili geribildirim alınıyor. Yaklaşık 2 haftalık uygulama sürecinde ağır imalatlar için çoğunlukla belediye ekiplerinden destek alınarak gerçekleştiriyor. Projelerin malzeme ve ekipman bütçesi sosyal sorumluluk projesine yapılan kurumsal ya da bireysel bağışlar ile sağlanıyor.
MEF FADA’nın Tasarla ve Yap! stajını tasarım eğitimin temel bileşenlerinden biri olarak gören yaklaşımı dünya genelindeki Tasarla ve Yap! çalışmalarının artan yaygınlık ve etkinliği içinde yer alıyor. 2012 yılında gerçekleşmiş dünya genelinde 100’den fazla Tasarla ve Yap! programı bulunuyordu. Bunlar arasında onlarca yıldır süren ve güçlü biçimde bağlı ya da ilişkide bulundukları fakültelerdeki lisans ve yüksek lisans eğitiminin parçası halinde gelmiş programlar da bulunuyor. Tasarla ve Yap! programları ve projeleri, katılımcı sayısı, ölçek, süreç ve katılım açısından büyük bir çeşitlilik gösteriyorlar. Bunların tasarım eğitimi içindeki yeri ve geleceği bu alanda güncel ve gelişen bir tartışma konusu(1).
MEF FADA’nın Tasarla ve Yap! deneyimi üzerinden bu programların iç mimarlık eğitimine katkısı konusunda kısa bir değerlendirme yapmak mümkün. Tasarla ve Yap! projeleri sosyal ve mesleki sorumluluk, bütüncül tasarım ve uygulama süreci, tasarım & uygulama süreci ve aktörleri, malzeme ve detay bilgisi, İnşa süreci deneyimi ve akademinin kritiği perspektiflerinden değerlendirilebilecek ve çok yönlü deneyim sunuyorlar.

Sosyal ve mesleki sorumluluk
İstanbul ve Türkiye’deki diğer metropollerde kentsel dönüşüm ve bunun içinde mimar ve iç mimarların rolü yoğun ve haklı biçimde eleştiriliyor. İç mimar ve mimarların sınırlı bir kesim için rant odaklı dönüşümler karşıt, toplumun geniş ve tasarıma erişemeyen kesimlerine hizmet vermek Tasarla ve Yap! stajının temel amaçlarından biri. Tasarla ve Yap! stajlarının iç mekan projeleri İstanbul’daki üç ilköğretim okulunda bu okulların İngilizce eğitimi için mekan ve çok amaçlı salon gereksinimini karşılamak için yürütüldü. Öğrencilerin iç mimarlık ve mimarlık mesleğinin toplum yaşamı içindeki dönüştürücü gücü ve özgün etkisinin farkında olmaları hem bireyler hem de meslek açısından büyük bir değer oluşturuyor. Bu öğrencilerin iç mimarlık mesleğini proje tasarımı ve yürütücülüğü ötesinde meslek alanında bütüncül bakabilmelerini getiriyor. Tasarla ve Yap! stajına tamamlayan öğrenciler içinden kendi inisiyatifleriyle toplumsal fayda sağlayacak ulusal ve uluslararası projelerde yer almaya devam edenler de bulunuyor.

Tasarla ve Yap! 2016 Güney Kıldıran İlkokulu Çok Amaçlı Oda'nın imalat sürecinde çekilmiş fotoğraflar.
Tasarla ve Yap! 2016 Güney Kıldıran İlkokulu Çok Amaçlı Oda’nın imalat sürecinde çekilmiş fotoğraflar.

Bütüncül tasarım ve uygulama süreci
Tasarla ve Yap! stajlarının içinde 3-4 hafta içinde tasarımların gerçeğe dönüşmesi öğrencilerin bu süreçte yaşadığı en dramatik deneyimi oluşturuyor.
Öğrencilerin zihninde tasarım fikirleri kaybolmadan tasarımın soyut çizgilerinin, bilgisayar modellemelerin ve maketlerin 1/1 ölçekte projeye dönüşmüş hali hemen görülerek değerlendirilebiliyor. Öğrenciler için o ana kadar birbirinden ayrışmış olarak algılanan tasarım ve uygulama süreçleri keskin sınırlar kalkarak kesintisiz olarak yaşanıyor. Tasarla ve Yap! projelerinin yaklaşık 40-50 m2‘lik boyutları bu süreci öğrenciler için çok daha rahat kavranır ve takip edilir kılıyor.
Ekip olarak tasarladıkları ve tartıştıkları projelerin inşası süresince ve ardından insan ölçeği ile ilişkisini görebilmek öğrenciler için projenin en etkileyici yönlerinden biri. 1. Sınıf öğrencileri için bunun dramatik kazanımı soyut çizgiler ve biçimlerin deneyimli bir iç mimarın yaratıcı dünyasındaki karşılığının ne kadar canlı olduğunu görmek oluyor. Bu deneyim öğrencilerin eğitim hayatının mesleğe atılan ilk adım olduğu daha güçlü fark etmelerini sağlıyor.

Tasarım & uygulama süreci ve aktörleri
Tasarla ve Yap! stüdyosu iç mimarlık öğrencilerinin profesyonel yaşamlarında içinde bulunacakları tasarım ve şantiye süreçlerinin eğitim hayatlarının başında deneyimlemelerini sağlıyor. Tasarla ve Yap projesinde bu süreç İç Mimar-işveren-yüklenici üçgenini ve bu aktörler arasındaki ilişkileri belirleyen proje briefini, araştırmayı, tasarım konseptini, proje sunumunu, ve ardından projenin gerçekleştirilmesini daha basit ve bazen muğlak biçimde içeriyor. FADA öğrencilerinin ilköğretim okullarında gerçekleştirdiği projelerde, okul müdürleri işveren rolüne sahiptiler. Öğrenciler ise grup olarak bir iç mimarlık ofisinin simülasyonunu yaşayabildiler. İç mimarlık öğrencileri okul müdürlerinden aldıkları proje brieflerini okuldaki gözlemleri ile birlikte gerçekleşecek tasarımlara dönüştürdüler. Tasarımın imalatı boyunca, tesisat döşenmesi ya da doğrama imalatı ve montajı gibi öğrenciler için ağır iş kalemlerinde belediye ekipleri ile birlikte çalışıldı. Bu işbirlikleri öğrencilerin proje uygulaması sırasında tasarımcı- altyüklenici ilişkilerini sorunları ve bazen çatışmalarıyla görmelerine yol açtı. İç mekan tasarımının ve proje uygulamasının sunumlarının farklı gereksinimlerini farkında olmalarını da sağladı.

Malzeme ve detay bilgisi
İç mimarlık eğitimin önemli bileşenlerinden biri malzeme ve detay bilgisi edinmek üzerine kurgulanıyor. Ancak Türkiye’de iç mimarlık ve mimarlık öğrencilerin çoğunluğunun yapı yapma deneyimine ve temel araçlarına tamamen yabancı olarak eğitimlerine başladığını görebiliyoruz. Tasarla ve Yap! stajının bu öğrenim sürecine en büyük katkısı temel malzeme bilgisi verirken malzeme ve detay ilişkisinin tüm imalat boyunca gözlemlenmesini sağlaması. Öğrenciler böylelikle uygulama sürecinin de detay tasarımının parçası olduğu görebiliyorlar. Öğrencilerin detayın nasıl imal edileceği ve belirler malzemeler üzerinden ve belirli ekipman ile uygulanacağını öngörmeye başlaması bu konuda eğitim sürecinin başında büyük bir atılım sağlıyor.

Tasarla ve Yap! 2016 imalat sürecinde çekilmiş fotoğraflar.İnşa süreci deneyimi ve akademinin kritiği
İç mimarlık eğitimi öğrencilere akademik değerler ve yöntemler içinde, öğretim görevlisinin temsil ettiği profesyonel statüye ve tasarımcı kimliğine ulaşma hedefiyle veriliyor. Eğitimin temelini oluşturan tasarım stüdyosu teorik yönü güçlü akademik bir jargon ile yapılan tartışmalar üzerinden ilerliyor. Öğrenciler için dolaylı ya da doğrudan, ustalık profesyonel olmak ya da yapıcı tasarımcı arasında bir ayrım ve bu karşıtlık içinde iç mimarın yeri belirgin biçimde eğitim sırasında ortaya çıkıyor. Öğrencilerin çoğunluğunun yapı ustalığına yabancılığı, profesyonel meslek kimliği ve ustalık arasındaki karşıtlığı keskin bir şekilde benimsemelerine yol açıyor. Tasarla ve Yap! stajı, öğrencilerin bu karşıtlık ve ayrıma eleştirel bakabilmelerine olanak veriyor. Özellikle akademik ya da tasarım ağırlıklı bir kariyer yerine meslek alanında başka hedeflere yönelecek öğrenciler için ufuk açıca oluyor. Tasarla ve Yap! deneyiminden sonra bu öğrencilerin meslek aidiyetin ve iç mimarlık eğitimleri süresince motivasyonlarının güçlendiği görebiliyoruz.
Özetlenen tüm bu çıkarımlar öğrencilerin staj boyunca Tasarla ve Yap! projesini sahiplenmesi ve yoğun çalışma temposunu devam ettirebilmesine bağlı. Proje konusu olarak ilköğretim okullarında 60m2’nin altındaki mekanlar seçilmesi öğrenciler için bütün olarak kavranabilir büyüklükte ve ayrıntıda ancak tamamlandığında tam bir iç mimari mekan tasarlama olanağı sağlıyor. Projelerin seçimi ve Tasarla ve Yap! stajının öğrencilerin 1. sınıf sonunda gerçekleştirilmesi meslek eğitimin ilk yılında tüm bu deneyimin öğrencilerin çoğu için heyecan verici hale getiriyor.

* Tasarla ve Yap! Stajı ile ilgili daha fazla bilgi MEF FADA web sitesinde bulunabilir:
http://fada.mef.edu.tr/tr/tasarla-yap-studyosu

Dipnot
1) Canizaro, V. B. 2012, ‘Design-Build in Architectural Education: Motivations, Practices, Challenges, Successes and Failures’, Archnet-IJAR, vol. 6, no. 3, pp. 20-36.

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.