Trabzon’un incisi ‘Ortamahalle Evleri’

Ortamahalle Evleri, Trabzon

Doç.Dr. Rabia KÖSE DOĞAN

Trabzon ilinin merkez ilçesi olan Akçaabat-Orta Mahalle’de, 19.yüzyıl Osmanlı sivil mimarisinin özellikleri karakteristik olarak sokaklarda, bahçe duvarlarında, merdivenlerde, çeşmelerde ve evlerde korunarak devam etmektedir. Sadece konut ölçeğinde değil, mahalle ölçeğinde de günümüze kadar gelmeyi başaran Orta Mahalle Evleri, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu tarafından, 1998 yılında sit alanı olarak ilan edilmiştir. Mahalle içerisinde, yaklaşık 100 adet yaşayan konutun yanı sıra Saint Michael Kilisesi ve yakınında şapeli, cami ile

Ortamahalle Evleri, Trabzon
Sadece konut ölçeğinde değil,
mahalle ölçeğinde de günümüze
kadar gelmeyi başaran Orta
Mahalle Evleri, Kültür ve Tabiat
Varlıklarını Koruma Yüksek
Kurulu tarafından, 1998 yılında
sit alanı olarak ilan edilmiştir.

bir ilköğretim okulu mevcuttur. Orta Mahalle Evleri’nin genel karakteristik özelliklerinden cepheleri, genellikle doğu ve güneye doğru konumlanmıştır. Geniş sofalar doğu yönüne kurulmuş ve manzaraya yönelmiştir. Kırsal kesimdeki yöre konutlarından farklı olarak, kentleşme ile birlikte alt katlar yaşama mekanı, mutfak, kiler, depo ve servis gibi alanlara dönüşmüştür. Üst katlarda ise sofaya bağlı olarak yatak odaları yer almaktadır. Evler genel plan şeması olarak, iç sofalı ‘’karnıyarık’’ plan tipindedir. Evlerin hepsi bahçe içerisindedir. İklimin de elverişli olması ile yaşam yaz, kış doğa ile iç içedir. Bu nedenle evlerin alt katlarındaki yaşama mekanları, devamlı açık duran giriş kapısı ve merdivenle çıkılan çıkmanın altındaki, yanları açık giriş mekanı ile doğanın uzantısı görünümündedir. İç yaşam, bahçeyi çeviren yüksek duvarlarla sokaktan koparılmıştır. Yapılar sokağa sırtlarını dönmüş, bol pencereli geniş cepheler bahçeye yönlendirilmiştir. Evlerde yaygın malzeme olarak taş, ahşap ve kiremit kullanılmıştır. Malzemenin özelliğine göre evlerin zemin katlarındaki dış duvarlar yığma taş tekniğinde, iç duvarlar ile üst katlar ise yarı ahşap çatkı-bağdadi tekniğinde yapılmıştır.

Bağdadi sistemde, ana taşıyıcılar ile bu taşıyıcıları yatay yönde birbirine bağlayan sepet örgüsü biçimindeki sıva tutucu çıtalar ahşap, bu örgünün arasına konan dolgu malzemesi ise taştır. Ahşap ayrıca döşemelerde ana taşıyıcı olarak, döşeme ve tavan kaplamalarında, merdivenlerde, doğramalarda ve çatıda kullanılmıştır. Kiremit ise alaturka tipindedir ve çatı örtü malzemesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Avlu içerisinde kuyu, çeşme, sarnıç ve kümesten oluşan bir düzen vardır. Cephe düzenleri simetrik olarak gözlemlenmiştir. Ahşap söveleri, çift kanatlı açılan ahşap pencere doğramaları, kilit taşları, kırma çatı ve cumbaları ile birlikte onarım görmeyen evler, 200 yıllık tarihe tanıklık etmektedir. Orta Mahalle içerisinde bulunan 96 adet evin, 34 adeti tescillidir. Günümüzde 3 ev kamulaştırılıp restore edilerek, yeniden işlev kazanmıştır. Kamulaştırılan evler, Kanoğlu Ortamahalle Evleri, TrabzonKonağı, Timurcular Konağı ve Mehmet Efendi Konağı’dır. Sırt Sokak’da yer alan Kanoğlu Konağı, butik otele çevrilerek turizme açılmıştır. Yine aynı sokakta bulunan Timurcular Konağı bahçesiyle birlikte halka açık sosyal tesis niteliğindedir. Eski adıyla Şirinler Konağı yeni adıyla Mehmet Efendi Konağı’nın ise restorasyon ve renovasyon çalışmaları tamamlanmış olup, butik otel ve restorant işlevi yüklenmiştir.

Ortamahalle’de yapılan restorasyon ve renovasyon çalışmaları sonucunda bölge turizm açısından hareket kazanmış, mahalle halkına sosyal ve ekonomik olanaklar sunulmuş, bölgeden göç önlenerek bölge halkının koruma açısından bilinç düzeyi arttırılmıştır. Kültür mirasımızın korunarak gelecek nesillere aktarılmasında önemli yer tutan Orta Mahalle Evleri, görülmeye ve yaşanmaya değerdir.

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.